Van diplomafabriek naar levend ecosysteem

De regeneratieve, digitaal getransformeerde HAN – Van diplomafabriek naar een levend ecosysteem voor mens en regio

In opdracht van de leergang digitale transformatie heb ik een uitwerking gemaakt van mijn visie op de toekomst van de HAN. Als inspiratie voor de uitwerking heb ik onder andere gebruik gemaakt van het essay van Marco Derksen over de energietransitie. Derksen benadrukt dat echte verandering niet gaat over het optimaliseren van bestaande systemen (van A naar B), maar over het herontwerpen van systemen zodat ze bijdragen aan herstel en groei. Ik was benieuwd of deze inzichten ook van toepassing zijn op de uitdagingen van een hoger onderwijs instelling. De tekst is een uitwerking van de hogeschool van de toekomst. Ben je meer een beelddenker? Ik heb de tekst met hulp van Notebook LM omgezet naar een korte video:

1. Waarom regeneratief?

De toekomstige HAN ondergaat een transformatie, die verder gaat dan digitaal, namelijk regeneratief. De hogeschool ontwikkelt zich van een gesloten systeem dat kennis “produceert” naar een ‘levend organisme’ dat bijdraagt aan het herstel en de groei van mens, beroep en regio. Er zijn meerdere redenen te noemen waarom het regeneratieve paradigma bij de toekomst van het hoger onderwijs hoort:

• de wereld vraagt om systeemherstel, niet alleen om aanpassing maar van A naar Anders. De uitdagingen in de wereld vragen om nieuwe manieren van denken.
• ook de arbeidsmarkt verandert radicaal: beroepen verdwijnen of veranderen door AI. Het hoger onderwijs moet studenten voorbereiden op onzekerheid en complexiteit — niet door ze te trainen voor bestaande banen, maar door hen te leren systemen te begrijpen en te veranderen
• technologie zoals AI vragen om aandacht voor zaken die alleen mensen kunnen zoals ethisch oordeelsvermogen en kritisch denken
• de regio heeft een hogeschool nodig die meedenkt, niet alleen opleidt. De HAN overleeft niet als een eiland, maar alleen als onderdeel van een regionaal ecosysteem.

2. Hoe ziet de regeneratieve, digitaal getransformeerde HAN eruit?

De regeneratieve HAN heb ik uitgewerkt in vier elementen: Leven Lang Ontwikkelen, de leeromgeving, regeneratief leren en een regeneratieve organisatie.

A. Leven Lang Ontwikkelen (LLO) als regeneratief proces

De kern van de regeneratieve HAN is Leven Lang Ontwikkelen, waarin sprake is van:

• Cyclisch leren: Leren is geen lineair traject, maar een continu proces van groei en aanpassing, zoals in de natuur. Credentials worden opgebouwd op basis van persoonlijke groei, niet op wettelijke tijdsnormen.
• Just-in-time, just-enough: professionals ontwikkelen zich precies wanneer en hoe het nodig is
• Flexibiliteit en fundament: flexibiliteit wordt gecombineerd met een stevig fundament met competenties als kritisch denken, ethisch oordeelsvermogen en interdisciplinair handelen
• AI als versneller: AI neemt repetitieve taken over (bijv. kennisoverdracht), zodat ruimte ontstaat voor wat menselijk is: oordeelsvermogen, innovatiekracht en moreel kompas

Voorbeeld: In de Regenerative Hub werken studenten, docenten en professionals samen aan echte regionale uitdagingen (bijv. duurzame stadsontwikkeling). AI ondersteunt, maar de menselijke reflectie en samenwerking maken het verschil.

B. De leeromgeving: Een regeneratief ecosysteem

De leeromgeving in de HAN van de toekomst is een regeneratief ecosysteem bestaande uit: 

– Living labs: Fysieke en digitale hubs waar leren, onderzoeken en innoveren samenkomen en elkaar versterken, zoals in een ecosysteem 

– XR, simulaties, digital twins: Voor veilig experimenteren en leren.

– Validatie en reflectie: Niet als controle, maar als basis voor ontwikkeling

– Gedeelde infrastructuur: Strategische samenwerking met de regio, MBO en WO, met bijzondere aandacht voor dataverantwoordelijkheid.

– Van klaslokaal naar “leefruimte”: De campus wordt een dynamische ontmoetingsplaats waar kennis niet wordt “overgedragen”, maar samen gecreëerd

In het positionpaper ‘Het hbo in transformatie: de doorwerking van AI naar onderwijs’ betogen de auteurs dat de hogeschool zich naar een maatschappelijk knooppunt ontwikkelt. Binnen de filosofie van verbinding fungeert het Quintuple Helix model als het concrete werkmodel voor innovatie.

Het model positioneert het hbo als de spil waar overheid, bedrijfsleven, burgers en de ecologische context samenkomen om duurzame oplossingen te ontwikkelen. Zo wordt het hbo het knooppunt waar maatschappelijk draagvlak en gerichte innovatie elkaar versterken. Het model voegt de natuurlijke omgeving toe, waarmee duurzame ontwikkeling en ecologie een integraal onderdeel van kennisproductie en innovatie worden.

C. Onderwijs herontworpen: Regeneratief leren

Ook het onderwijs en het leren ziet er in een regeneratief systeem anders uit:

• Focus op proces: Niet het beroepsproduct (wat AI ook kan maken), maar het leren zelf staat centraal. In het eerdergenoemde position paper wordt onderscheid gemaakt in Hoofd (Kritisch en systeemdenken), Handen (Innovatie- en implementatiekracht) en Hart (Moreel kompas en ethisch leiderschap)
• Eerst zelf doen, dan AI aanvullen: Studenten en professionals leren eerst zelf redeneren, voordat ze AI inzetten. Zo ontwikkelen ze diep begrip en eigen oordeel

• Diploma’s als mijlpaal: Een basisdiploma blijft nodig voor beschermde beroepen zoals die van leraar of verpleegkundige, maar leven lang leren gaat door in handelingsprofielen en micro-credentials.
• Regeneratieve winst: Door AI in te zetten voor kennisoverdracht, ontstaat ruimte voor wat écht telt: menselijke vorming en maatschappelijke impact

D. De regeneratieve organisatie

Bij de keuze voor het regeneratieve paradigma hoort een regeneratieve organisatie die bestaat uit:

• Cultuur: Van “fouten vermijden” naar “leren van fouten” — zoals in de natuur, waar “afval” voeding is voor nieuw leven 
• Structuur: Van hiërarchie naar netwerk, met flexibele teams die zich richten op maatschappelijke opgaven, ookwel de ambidextere organisatie (combinatie hiërarchie en netwerk)
• Financiering en wetgeving: De huidige wet- en regelgeving beperkt de mogelijkheden voor een echte paradigma verandering. Een bestuurlijk offensief is nodig om ruimte te creëren voor experimenten

Het huidige HBO-model is nog steeds een “fabriek” — gericht op efficiëntie en controle. Regeneratief onderwijs vraagt om moed om los te laten en te vertrouwen op het vermogen van mensen en systemen om zich aan te passen 

3. Wat levert de regeneratieve HAN op?

• Voor de student en professionals: Ze ontwikkelen zich niet alleen voor hun beroep, maar als hele mens (hoofd, hand en hart), een duurzame ontwikkeling
• Voor de regio: De HAN wordt een katalysator voor maatschappelijke transities, door samen te werken aan echte uitdagingen
• Voor de toekomst: We bouwen aan een veerkrachtige samenleving, waar kennis en technologie dienen om het leven te verbeteren — niet om systemen in stand te houden

Hoe ziet de transformatie eruit?

In onderstaande plaat is mijn betoog over de transformatie van de hogeschool samengevat in 1 overzicht.

“De toekomstige HAN is een regeneratieve hub: een plek waar beginnende professionals, werkenden en de regio samen groeien. Waar we niet alleen kennis delen, maar ook hoop, vertrouwen en innovatiekracht opbouwen.”