Leidinggeven aan digitale transformatie

Digitale transformatie is meer dan technologie—het is een menselijk proces. Tijdens zijn college bij de leergang Digitale Transformatie deelde Rogier Schmit zijn inzichten over hoe je als leider verandering kunt begeleiden in een wereld die steeds complexer wordt. Zijn boodschap was helder: “Technology is about people.” In deze blog duiken we in de kernlessen van zijn college, met praktische handvatten voor leiders die hun organisatie willen meenemen in de digitale revolutie.

1. Technologie draait om mensen

Schmit benadrukte dat digitale transformatie niet gaat over tools of systemen, maar over menselijk gedrag en cultuur. Een succesvolle transformatie begint met het begrijpen van:

De ‘kantoorsjamaan‘: De informele leiders in je organisatie die verandering kunnen versnellen of blokkeren.
Persoonlijkheid en drijfveren: Gebruik modellen zoals Myers-Briggs en Management Drives om teams beter te begrijpen en draagvlak te creëren.
Draagvlak en beweging: Hoe breng je mensen in beweging, zelfs als ze terughoudend zijn? Schmit pleit voor een negatieve insteek: laat zien wat er misgaat als je niet verandert (bijvoorbeeld: “Wat als we straks niet meer kunnen concurreren omdat we digitaal achterlopen?”).

“Als je wilt dat mensen meedoen, moet je ze laten voelen waarom verandering noodzakelijk is.”

2. Leiderschap: Sta in de arena, niet aan de zijlijn

Leiderschap bij digitale transformatie vereist moed en betrokkenheid. Schmit’s advies:

Sta in de arena: Wees geen toeschouwer die vanaf de zijlijn commentaar levert. Durf zelf het voortouw te nemen en fouten te maken.
Disclaimer: Geef toe dat je niet alle antwoorden hebt. Transparantie creëert vertrouwen.
Check-in vragenrondje: Begin vergaderingen met een korte reflectie: “Hoe voel je je vandaag over de verandering?” Dit zorgt voor verbinding en betrokkenheid.

3. Systeemdenken: De iceberg van onwetendheid

Een van de grootste uitdagingen in digitale transformatie is dat we niet allemaal hetzelfde zien. Schmit haalde de “Iceberg of Ignorance” aan: wat zichtbaar is voor het topmanagement, is vaak maar het topje van de ijsberg. De echte problemen zitten dieper:

In Nederland heerst weinig respect voor hiërarchie: Dit kan een voordeel zijn (mensen durven kritiek te uiten), maar ook een nadeel (besluiten worden niet uitgevoerd).
Het werkt nooit zoals het ontwerp: Informeel gedrag (de 4% die het verschil maakt) is vaak bepalend voor succes of falen.
Netwerken van invloedsrijkdom: Identificeer wie écht invloedsrijk is in je organisatie—vaak zijn dit niet de officiële leiders.

“De digitale droom van een organisatie komt niet vanzelf tot stand. Je moet de brug slaan tussen visie en uitvoering.”

4. Innovatie als proces: Van onzekerheid naar actie

Innovatie is geen lineair proces, maar een chaotische reis. Schmit deelde verschillende modellen en methoden om hier mee om te gaan:

A. De 70-20-10-regel van innovatie

70%: Kernactiviteiten (bestaande producten/diensten optimaliseren).
20%: Adjacente innovatie (nieuwe markten of producten die aansluiten bij je kern).
10%: Disruptieve innovatie (radicaal nieuwe ideeën, vaak in een “zandbak” om risico’s te beperken).

B. Innovatie accounting

Meten is weten. Gebruik een innovatie accounting systeem om onzekerheid te reduceren en voortgang zichtbaar te maken.

C. Werken in sprints

Vernieuwende business sprints: Voor het verkennen van nieuwe kansen.
Verkennende innovatiesprints: Bijvoorbeeld in een innovatielab, waar teams buiten de gebaande paden durven te denken.
Klassieke designsprints: Voor het oplossen van concrete problemen.

“Innovatie lukt alleen als je een coalition of the willing creëert—mensen die willen veranderen.”

5. Praktische tools en methoden

Schmit deelde verschillende praktische methoden om digitale transformatie tastbaar te maken:

Double Diamond-model: Eerst uitzoomen (wat is het echte probleem?), dan inzoomen (hoe los je het op?).
Lego Serious Play (LSP): Een creatieve methode om complexe problemen visueel te maken (typisch 2-8 uur per sessie).
Zombie meetings: Vergaderingen zonder eigenaar of doel. Schmit’s oplossing: “Denk met je handen” (bijv. 400-meetings waar iedereen actief meedoet).
Praat-maak ratio: Bestede meer tijd aan maken dan aan praten. Innovatie ontstaat door doen, niet door overleg.

6. De realiteit vs. het ontwerp

Een valkuil in digitale transformatie is de kloof tussen theorie en praktijk. Schmit’s tips:

Het Dunning-Kruger-effect: We overschatten onze kennis in het begin (“We weten hoe het moet!”), maar onderschatten de complexiteit. Blijf nieuwsgierig en leergierig.
Frisse blik: Nodig externe experts uit of ga “undercover” (bijv. een dag meelopen met een monteur om te ervaren hoe het écht werkt).
Bill Joy’s Law: “The smartest people work for someone else.” Benut externe kennis en samenwerkingen.

“Als je alleen interne data gebruikt voor innovatie, ben je aan het innoveren met één hand op je rug.”

7. Afsluiting: Waar begin je?

Digitale transformatie is een reis zonder vastomlijnd eindpunt. Schmit’s laatste adviezen:

Begin klein: Kies één experiment met hoge prioriteit en meetbare resultaten.
Wees naïef: Durf te vragen: “Waarom doen we het zo?” Vaak blijkt dat processen al jaren niet meer kloppen.
Vertrouw op je team: Geef medewerkers de ruimte om zelf oplossingen te bedenken.
Blijf leren: De wereld verandert snel—blijf je aanpassen.